Choroby układu sercowo-naczyniowego

ICD-10 I00-I99

Choroby układu krążenia - schorzenia dotyczące narządów i tkanek wchodzących w skład układu krążenia, a w szczególności serca, tętnic i żył, dlatego często są też nazywane chorobami układu sercowo-naczyniowego. Historycznie ich rozpoznawaniem i leczeniem zajmowała się interna. Obecnie są domeną kardiologii, natomiast operacyjnym (inwazyjnym ich leczeniem zajmują się chirurgia naczyniowa, kardiologia inwazyjna, kardiochirurgia. Leczeniem chorób naczyniowych zajmuje się też neurologia czy reumatologia.

Wraz z rozwojem cywilizacji doszło do zwiększonej zachorowalności na choroby układu krążenia, tak, że wiele z nich nazywanych jest chorobami cywilizacyjnymi. W Polsce są odpowiedzialne za 50% liczby zgonów^[1], z tego najczęstszymi przyczynami zgonu jest zawał serca i udar mózgu^[2].

Do chorób układu krążenia zalicza się:

• miażdżyca
• choroba niedokrwienna serca
  • ostre zespoły wieńcowe
  • zawał mięśnia sercowego
• zaburzenia rytmu i przewodzenia
  • nadkomorowe zaburzenia rytmu serca
  • komorowe zaburzenia rytmu serca
  • zaburzenia automatyzmu i przewodzenia
• wady serca
  • wrodzone wady serca
  • nabyte wady serca
• choroby wsierdzia
• choroby mięśnia sercowego
  • zapalenie mięśnia sercowego
  • kardomiopatie
• choroby osierdzia
  • ostre zapalenie osierdzia
  • tamponada serca
  • zaciskające zapalenie osierdzia
• nowotwory serca
• niewydolność serca
  • ostra niewydolność serca
  • przewlekła niewydolność serca
• nadciśnienie tętnicze
• nadciśnienie płucne
• choroby aorty i naczyń obwodowych
  • tętniak aorty
  • choroba Takayasu
  • zarostowo-zakrzepowe zapalenie naczyń
  • olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic
  • niedokrwienie kończyn dolnych
    • ostre
    • przewlekłe
  • choroby tętnic szyjnych
    • udar mózgu
  • choroby tętnic trzewnych
• choroby żył obwodowych
  • zakrzepowe zapalenie żył powierzchniowych
  • przewlekła niewydolność żylna
• żylna choroba zakrzepowo-zatorowa
  • zakrzepica żył głębokich
  • zatorowość płucna
• choroby mikrokrążenia
  • choroba Raynauda
  • siność siatkowata
  • akrocyjanoza
  • bolesny rumień kończyn
• choroby naczyń chłonnych
  • obrzęk limfatyczny.

2 Klasyfikacja chorób układu krążenia ICD- 10 (I00- I99)

2 Ostra choroba reumatyczna (I00- I02)

• choroba reumatyczna bez wzmianki o zajęciu serca
• choroba reumatyczna z zajęciem serca
• pląsawica reumatyczna

Reumatyczna choroba serca

2 Przewlekła choroba reumatyczna serca (I05- I09)

• choroby reumatyczne zastawki dwudzielnej
• choroby reumatyczne zastawek tętnicy głównej
• choroby reumatyczne zastawki trójdzielnej
• wady wielu zastawek (skojarzone)
• inne choroby reumatyczne serca

2 Choroba nadciśnieniowa (I10- I15)

• samoistne (pierwotne) nadciśnienie
• choroba nadciśnieniowa z zajęciem serca
• choroba nadciśnieniowa z zajęciem nerek
• choroba nadciśnieniowa z zajęciem serca i nerek
• nadciśnienie wtórne

2 Choroba niedokrwienna serca (I20- I25)

• dusznica bolesna
• ostry zawał serca
• ponowny zawał serca („dorzut”)
• niektóre powikłania występujące w czasie ostrego zawału serca
• inne ostre postacie choroby niedokrwiennej serca
• przewlekła choroba niedokrwienna serca

2 Zespół sercowo- płucny i choroby krążenia płucnego (I26- I28)

• zator płucny
• inne zespoły sercowo- płucne
• inne choroby naczyń płucnych

2 Inne choroby serca (I30- I52)

• ostre zapalenie osierdzia
• inne choroby osierdzia
• zapalenie osierdzia w chorobach sklasyfikowanych gdzie indziej
• ostre i podostre zapalenie wsierdzia
• niereumatyczne zaburzenia czynności zastawki dwudzielnej
• niereumatyczne zaburzenia funkcji zastawki tętnicy głównej
• niereumatyczne zaburzenia funkcji zastawki trójdzielnej
• zaburzenia funkcji zastawki pnia płucnego
• zapalenie wsierdzia, zastawki, nie określone
• zapalenie wsierdzia i zaburzenia funkcji zastawek serca w chorobach sklasyfikowanych gdzie indziej
• kardiomopatie
• kardiomiopatia w chorobach sklasyfikowanych gdzie indziej
• blok przedsionkowo- komorowy i lewej odnogi pęczka Hisa
• inne zaburzenia przewodnictwa

Niedomykalność i zwężenie zastawki mitralnej

• zatrzymanie krążenia
• częstoskurcz napadowy
• migotanie i trzepotanie przedsionków
• inne zaburzenia rytmu serca
• niewydolność serca
• choroby serca niedokładnie określone i powikłania chorób serca
• inne zaburzenia funkcji serca w chorobach sklasyfikowanych gdzie indziej

2 Choroby naczyń mózgowych (I60- I69)

• krwotok podpajęczynówkowy
• krwotok mózgowy
• inne nieurazowe krwotoki mózgowe
• zawał mózgu
• udar, nie określony jako krwotoczny lub zawałowy
• niedrożność i zwężenie tętnic przedmózgowych nie powodujące zawału mózgu
• niedrożność i zwężenie tętnic mózgowych nie powodujące zawału mózgu
• inne choroby naczyń mózgowych
• zaburzenia naczyń mózgowych w chorobach występujących gdzie indziej
• następstwa chorób naczyń mózgowych

Widoczne zmiany miażdżycowe aorty

2 Choroby tętnic, tętniczek i naczyń włosowatych (I70- I79)

• miażdżyca
• tętniak i tętniak rozwarstwiający tętnicy głównej
• tętniak innych tętnic
• inne choroby naczyń obwodowych
• zator i zakrzep tętniczy
• inne zaburzenia czynności tętnic i tętniczek
• choroby naczyń włosowatych
• zaburzenia czynności tętnic, tętniczek i naczyń włosowatych w chorobach sklasyfikowanych gdzie indziej

2 Choroby żył, naczyń limfatycznych i węzłów chłonnych, niesklasyfikowane gdzie indziej (I80- I89)

• zapalenie żył i zakrzepowe zapalenie żył
• zakrzep żyły wrotnej
• inne zatory i zakrzepy żylne
• żylaki kończyn dolnych
• guzy krwawiczne odbytu
• żylaki przełyku
• żylaki o innym umiejscowieniu
• inne zaburzenia żył
• nieokreślone zapalenie węzłów chłonnych
• inne niezakaźne zaburzenia funkcji naczyń i węzłów chłonnych

2 Inne i nieokreślone zaburzenia układu krążenia (I95- I99)

• niedociśnienie tętnicze
• pozabiegowe zaburzenia układu krążenia, niesklasyfikowane gdzie indziej
• inne zaburzenia funkcji układu krążenia w chorobach sklasyfikowanych gdzie indziej
• inne i nieokreślone zaburzenia układu krążenia.

2 Główne objawy

• duszność
• sinica
• bóle serca
• kołatanie serca
• obrzęki
• przesięki do jam ciała
• utrata przytomności (omdlenia)
• ból głowy
• zawroty głowy

2 Badania

Wystąpienie jakichkolwiek niepokojących objawów chorobowych, wymaga niezwłocznej konsultacji z lekarzem. Ważna jest szybka reakcja, gdyż w przypadku chorób układu krążenia tylko leczenie w odpowiednim stadium może przynieść efekty. W badaniach układu krążenia posługujemy się badaniami diagnostycznymi ogólnymi i specjalistycznymi.

2 Wpływ badań laboratoryjnych na ocenę ryzyka chorób układu krążenia

Przeprowadzane badania epidemiologiczne, kliniczne i doświadczalne, rozszerzyły wiedzę związaną z istnieniem parametrów, pozwalających ocenić predyspozycje do rozwoju chorób układu krążenia, przede wszystkim powstających na podłożu miażdżycowym.

Wskaźniki te mają ułatwić:

• identyfikację czynników sprzyjających rozwojowi choroby
• wczesne wykrywanie nieprawidłowości (zanim wystąpią pierwsze objawy chorobowe)
• ocenę rokowań u pacjentów ze zdiagnozowana chorobą
• ocenę skuteczności podejmowanych działań profilaktycznych

Z praktycznego punktu widzenia, badania laboratoryjne pomocne w ocenie ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia, możemy podzielić na:

• Badania podstawowe
  • Cholesterol
  • LDL-cholesterol
  • HDL-cholesterol
  • Triglicerydy
  • Glukoza
• Badania dodatkowe
  • Lp(a)
  • Homocysteina
  • Fibrynogen
  • CRP (metoda wysokiej czułości)
• Badania specjalistyczne
  • Molekuły adhezyjne
  • Podfrakcje HDL
  • Apolipoproteiny
  • Profil LDL
  • PAI, t-PA
  • Inne markery- w tym badania genetyczne

2 Badania nieinwazyjne

Rola nieinwazyjnych badań układu krążenia, obejmuje rozpoznawanie, monitorowanie leczenia oraz stratyfikację ryzyka. Do najczęściej zlecanych badań nieinwazyjnych zaliczamy:

• EKG spoczynkowe
• EKG wysiłkowe
• Holter EKG
• Holter ciśnieniowy
• RTG klatki piersiowej
• USG metodą Dopplera
• ECHO serca
• radioizotopowe badanie SPECT
• tomografia spiralna
• emisyjna tomografia pozytronowa (PET)
• rezonans magnetyczny MRI
• tilt test.

Pomostowanie aortalno-wieńcowe

2 Badania inwazyjne

W przypadku gdy wykonane badania nieinwazyjne nie są wystarczające, bądź stadium choroby jest na tyle zaawansowane że wymaga ona leczenia operacyjnego, stosuje się metody inwazyjne badań, jak np.:

• angiokardiografia
• koronarografia
• cewnikowanie serca
• bypassy (żylny, tętniczy)
• koronaroplastyka PTCA
• ultrasonografia wewnątrzwieńcowa.

2 Profilaktyka

2 Zwalczanie czynników ryzyka

Podstawą profilaktyki chorób układu krążenia jest zwalczanie czynników ryzyka poprzez:

• prawidłowe odżywianie
• wyrabianie nawyków aktywnego wypoczynku
• unikanie nałogu palenia papierosów
• okresowe badania lekarskie, uwzględniające:
  • pomiar masy i wysokości ciała
  • pomiar ciśnienia krwi
  • pomiar glikemii
  • wykonywanie przesiewowych badań cholesterolu
  • ultrasonograficzną ocenę grubości ścian tętnic szyjnych.

2 Wczesne wykrywanie chorób układu krążenia u dzieci i młodzieży

Przewidywanie wystąpienia chorób układu krążenia, powinno się rozpocząć od oceny okresu płodowego. Biorąc pod uwagę fakt, że mała masa urodzeniowa może stanowić ryzyko choroby niedokrwiennej serca, nadciśnienia tętniczego, otyłości lub cukrzycy w życiu dorosłym, to istnieje potrzeba objęcia tej grupy dzieci wczesną profilaktyką. Takie działanie ma na celu zmniejszenie rozwoju tych i innych chorób w późniejszych latach życia. O skuteczności wczesnej identyfikacji u dzieci i młodzieży przekonuje fakt, że np. hiperlipoproteinemie, uznawane za najważniejszy czynnik ryzyka choroby niedokrwiennej serca, mogą być wykryte już we krwi pępowinowej.

2 Ćwiczenia fizyczne

2 Korzystny wpływ aktywności ruchowej

Przeprowadzane w wielku krajach badania dostarczały i dostarczają coraz to nowych i bardziej przekonujących dowodów świadczących o znaczeniu systematycznej aktywności fizycznej w zapobieganiu chorobom układu krążenia oraz redukcji przedwczesnej umieralności. Wyniki najbardziej znanych i najczęściej cytowanych w piśmiennictwie medycznym długofalowych badań epidemiologicznych prowadzonych w Framingham, badań MRFIT, Harvard Alumni Study czy Nurses Health Study wskazują na korzystne efekty systematycznego wysiłku fizycznego w profilaktyce zmniejszenia umieralności z powodu chorób układu krążenia. Pozwoliły one na poznanie wielu mechanizmów korzystnego oddziaływania ćwiczeń fizycznych. Dowiodły też, że regularny wysiłek fizyczny w odpowiednim czasie oraz intensywności wpływa pozytywnie na metabolizm lipidów i węglowodanów, czynność śródbłonka naczyniowego, może modyfikować korzystnie stan równowagi czynnościowej między układem krzepnięcia i fibrynolizy.

2 Zalecenia aktywności ruchowej w pierwotnej prewencji chorób układu krążenia i promocji zdrowia

Przy braku przeciwwskazań należy pamiętać, że zbyt mała dawka ćwiczeń nie przyniesie istotnych efektów fizjologicznych, nadmierny, niedostosowany do wieku, stanu zdrowia i możliwości może być potencjalnie szkodliwy. W tabeli zostały przedstawione najbardziej znane i akceptowane w wielu krajach zalecenia aktywności ruchowej.

2 Przeciwwskazania dotyczące wysiłku fizycznego

Osoba dorosła przed podjęciem systematycznego wysiłku fizycznego, powinna być uprzednio poddana badaniom lekarskim, gdyż u osób zamierzających podjąć intensywny, wyczerpujący trening, bądź u osób starszych obciążonych przewlekłymi chorobami, wskazana jest większa ostrożność.

2 Ciekawostka

Wiele osób wykonuje intensywny wysiłek fizyczny wbrew wyraźnym zakazom lekarskim, zapominając że powikłania kardiologiczne mogą się zdarzyć także w czasie wysiłków o małej intensywności. Z prac autorów japońskich wynika, że wiele nagłych powikłań kardiologicznych zdarzyło się podczas… gry w golfa.

2 Interakcje leków stosowanych w chorobach układu krążenia

Znajomość mechanizmów interakcji farmakodynamicznych i farmakokinetycznych leków stosowanych w kardiologii pozwala na uniknięcie potencjalnych zagrożeń wynikających z ich kojarzenia. W biotransformacji leków kardiologicznych najważniejszą rolę odgrywają trzy izoenzymy:

• CYP 3A4
• CYP 2D6
• CYP 2C9.

Na niepożądane reakcje lekowe są narażeni zwłaszcza ludzie starsi przyjmujący wiele leków, dlatego ważna jest znajomość tego zagadnienia, gdyż pozwala na bezpieczniejsze kojarzenie leków i uniknięcie potencjalnych interakcji. Duża zmienność osobnicza w nasileniu objawów przy wystąpieniu interakcji lekowych, wynika z przyczyn związanych z pacjentem lub lekiem, może być np. wynikiem chorób, rodzaju diety. Zmienność osobnicza nasilenia interakcji leków zależy od wielkości dawek leków, czasu trwania leczenia, kolejności oraz drogi ich stosowania.

Przypisy

2 Bibliografia

• "Choroby wewnętrzne" pod red. A. Szczeklika, str. 1408-1409 ISBN 83-7430-069-8
• „Kardiologia zapobiegawcza” pod red. M. Naruszewicza, Szczecin, wyd. PTMNM, 2003, s. 31-34 i 217-265, ISBN 83-913728-3-9

2 Zobacz też

• choroby układu oddechowego

Przeczytaj zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii!